Parochie St. Antonius Abt

PAROCHIECENTRUM
IJsselstraat 4 5626 BL Eindhoven Telefoon: 040 – 262 17 41

zie links in het menu voor meer informatie

VIERINGEN IN DE KERK VAN ST ANTONIUS ABT
Zaterdagavond   19.00 uur <—- (in 2009 niet meer)
Zondagmorgen   10.00 uur


PAROCHIE EN PAROCHIEKERK

ST. ANTONIUS ABT

 

Momenten uit

verleden en heden

 

 

De bouw van de kerk

 

Nadat pastoor Smits onder meer vanwege zijn zwakke gezondheid afstand heeft gedaan van het pastoraat in de parochie van St. Antonius Abt, wordt op 1 april 1881 Johannes van den Boome tot pastoor benoemd.

Onder leiding van deze pastoor van den Boome maakt men in 1883 een begin met het bakken van stenen voor een nieuwe kerk, waarvan in oktober van dat jaar de fundamenten worden gelegd. Bij inschrijving nemen Theodorus van Velthoven uit Zeelst en Jan Lodewijks uit Waalre het metselwerk aan en wel voor f 4,50 per duizend stenen.

 

L. C. Hezenmans (1841-1909) uit ‘s-Hertogenbosch is de architect van de kerk. Hij is een leerling van de beeldhouwer J. A. van der Ven en van de architect L. Veneman. In 1858  heeft hij onder andere de restauratie van de Bossche St. Janskathedraal op zich genomen. Hij is ook de architect van de St. Janskerk in Oerle (gemeente Veldhoven).

 

Op donderdag 25 juni 1885 zegent deken H. van Liempd uit Eindhoven het prachtige kerkje met beeldbepalende toren van 37 meter en met ruim 100 zitplaatsen in. In het altaar worden de relikwieën ingesloten van de heilige martelaren Prosper en Valentinus. De parochianen schenken de nieuwe kerk een doopvont, de tombe voor het hoogaltaar, gebrandschilderde ramen, het uurwerk op de toren en de klokken.

 

Na het overlijden van pastoor van den Boome op 13 januari 1901 zijn achtereenvolgens Johannes Sassen, Wilhelmus van Iersel en Petrus de Jong pastoor in de parochie St. Antonius Abt.

 

Pastoraat van Albertus Warong

 

In 1915 wordt Albertus Warong tot pastoor van de parochie benoemd. Tijdens zijn pastoraat vindt de eerste vergroting van de kerk plaats door het aanbouwen van zijbeuken aan beide zijden langs de buitenmuren, die worden weggenomen tot de steunpilaren. Het wordt daarmee een kerk met ongeveer 250 plaatsen. Verder wordt de kerk aan de binnenkant beschilderd. In 1926 richt hij de ‘Vereniging van het H. Hart’ op met het doel een monument ter ere van het H. Hart te realiseren. De Eindhovense beeldhouwer Jan Custers vervaardigt het beeld. Op 13 juni van dat jaar vindt de plechtige intronisatie van het monument plaats. Enkele jaren later, in 1930, komt op het kerkhof het beeld ‘De Verrijzenis’ te staan. Pastoor Warong overlijdt op 15 februari 1934 waarna pastoor J. E. Schepens naar de parochie komt.

 

Veranderingen

 

De eerste opdracht die de nieuwbenoemde pastoor Schepens van de bisschop van ‘s-Hertogenbosch – Mgr. J. Diepen – krijgt, is het bouwen van een nieuwe pastorie. Deze moet berekend zijn op een sterk groeiende parochie en derhalve woongelegenheid bieden aan een pastoor en twee kapelaans en – uiteraard – een of twee huishoudsters. De in Eindhoven bekende architect C. Geenen ontwerpt deze pastorie die door de firma H. van Heeswijk uit Best wordt gerealiseerd en op 6 juni 1935 wordt opgeleverd. Op diezelfde datum, maar dan in het jaar 1939, viert pastoor Schepens zijn zilveren priesterfeest en bij die gelegenheid schenken de parochianen de Calvarieberg met het prachtige eikenhouten crucifix op de begraafplaats. Het geheel is vervaardigd door de firma Crips uit Vught.

 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog gaan de klokken verloren, maar op 20 april 1947 worden drie nieuwe klokken gewijd. De grootste klok weegt 633 kilo en heeft een klepel van 25 kilo. Zij draagt het opschrift: ‘Vocor, Antonius, Vivos ad templum convoco, Mortuos sepeliendos proclamo, Parochiani me dederunt. A. D. 1947 (Ik heet Antonius. De levenden roep ik ter kerke. De doden luid ik ter uitvaart. De parochianen hebben mij geschonken). De kleinere klok weegt 368 kilo met een klepel van 19 kilo. Zij draagt als opschrift: Laete exsultet vox tua, dulcis Sancta Maria. Prochiani me dederunt. A. D. 1947 (Blij klinkt uw stem, zoete Heilige Maria. De parochianen hebben mij geschonken). Het Angelusklokje is gedoopt Johannes en heeft als opschrift: Soli Deo Gloria A. D. 1946 (Alleen aan God zij eer). Deze klok weegt 72,5 kilo en luidt met een klepel van 4,5 kilo. Sinds 1948 worden de klokken elektrisch geluid.

 

De plannen – stammend uit 1940 – om te komen tot het bouwen   van   een   nieuwe,   grotere kerk,  worden vervangen door ontwerpen voor vergroting van de bestaande kerk. In maart 1950 beginnen de aannemers, de gebroeders van Loon uit Reusel, met de afbraak van het priesterkoor en de kruisarmen. Toren, schip en zijbeuken worden door de eerder genoemde architect Geenen in een nieuw geheel opgenomen. De kolommen, die oorspronkelijk een middellijn van 1.38 m hebben, worden via een vernuftige constructie vervangen door pilaren van 38 cm. Hierdoor krijgt de kerk een ruimer zicht. Op 30 september 1951 wordt het verplaatste hoogaltaar geconsacreerd door Mgr. W. Mutsaerts. De kerk telt dan ongeveer 700 plaatsen.

 

In 1954 komt er een modern, weliswaar bescheiden orgel, gebouwd door de gebroeders Vermeulen uit Weert. Op zaterdagavond 6 juni van dat jaar wordt het – na een plechtig lof met inzegening van het nieuwe instrument – voor de eerste maal bespeeld door de stadsorganist Huub Houët.

 

Na Vaticanum II

 

Nadat pastoor Schepens op 3 juli 1961 afscheid genomen heeft van de parochie – hij vestigt zich als emeritus in het Limburgse Beek – komt als nieuwe parochieherder W. P. J. Vermeer naar Acht. Onder zijn leiding komen veranderingen in het priesterkoor tot stand. In plaats van het bestaande altaar verschijnt een vrijstaand altaar. Op 4 december 1966 wordt het geconsacreerd door Mgr. J. Bluyssen. Ter vervanging van de zijaltaren komen er twee sokkels in dezelfde stijl als de nieuwe offertafel. Op deze sokkels krijgen het tabernakel en het fraaie Mariabeeld een plaats. De banken in de transepten links en rechts van het priesterkoor worden in tweeën gedeeld en een kwart slag gedraaid, waarmee deze plaatsen uitzien op het altaar. Begin van de tachtiger jaren krijgt de kerk een schilderbeurt.

 

In 1985 bij de luisterrijke viering van het honderdjarig bestaan van het kerkgebouw wordt het kerkplein aangepast en verfraaid. Het H. Hartmonument krijgt daarbij een nieuwe plek.

 

In 1989 krijgen de grote toren en de Angelustoren nieuwe attributen: bollen, kruizen, hanen, vervaardigd door de firma Caris uit Acht.

 

Nadat op 1 juli 1980 pastoor Vermeer – vanwege zijn voornemen met emeritaat te gaan – eervol ontslag is verleend, zijn achtereenvolgens eerst C. Nieuwendijk (28-09-1980 tot 08-12-1985) en daarna C. Vermelis (01-11-1986 tot 01-02-1997) parochieherder. Velen herinneren zich pastor Vermelis als een zeer gedreven en inspirerende priester, die mensen houvast biedt voor het leven. De Kerk weet hij een menselijk gezicht te geven. Aloude schriftwoorden maakt hij tot goed nieuws voor mensen van deze tijd. Groot is zijn betrokkenheid bij mensen in lief en leed met een duidelijke plaats voor kinderen en jongeren. Dit alles ondanks het feit dat de gevolgen van een zwaar ongeluk in 1973 hem zijn verdere leven hevig parten spelen.

 

Restauratie

 

Rond het jaar 2000 wordt een begin gemaakt met een – stap voor stap uit te voeren – grondige restauratie van toren en kerkgebouw. De toren van 1885 krijgt een volledige opknapbeurt waarbij onder andere het voegwerk wordt vernieuwd en het grote glas-in-loodraam aan de voorzijde van dubbel glas wordt voorzien. Op de verschillende daken worden leien door nieuwe vervangen en dakgoten en hemelwaterafvoeren krijgen een meer duurzame vervanging uitgevoerd in koper.

 

Voorzetramen worden geplaatst en alle houtwerk van het exterieur wordt geschilderd. Op de deuren van de hoofdingang wordt fraai smeedwerk aangebracht.

Het interieur van de kerk wordt in diezelfde periode sterk gewijzigd. Het grote staande kruis in het priesterkoor wordt verwisseld voor een hangend waarbij de fraaie Christuscorpus, geleverd door Hamers, edelsmid in Tilburg, behouden blijft. Het tabernakel – eerder weggezet in een van de zijkapellen – komt terug in het centrum van het priesterkoor. Daartoe wordt in de stijl van de sokkels, die eens de zijaltaren hebben vervangen, een groot sokkel geplaatst in stijl aansluitend bij het altaar.

 

Het rechtertransept wordt omgebouwd tot een doopruimte ter vervanging van de veel te kleine doopkapel achter in de kerk. In de vorm van een carré worden banken rondom de doopvont gegroepeerd. Voor de afscheiding wordt gebruik gemaakt van de al lange tijd in onbruik geraakte communiebanken.

In het linkertransept wordt een nieuwe koorruimte gerealiseerd. Het koor krijgt daarmee een – zeker liturgisch   –   geschiktere  plaats  en  de  band  met  de kerkgangers wordt sterk verbeterd. Een viertal rijen banken zijn daartoe amfitheaterwijze opgesteld met daarachter een ‘nieuw’ orgel. ‘Nieuw’ is hier niet letterlijk bedoeld. Het orgel is door de firma Verschueren in het begin van de vijftiger jaren van de vorige eeuw gebouwd voor de kapel van de ‘Broeders van Maastricht’ in Amsterdam. Na opheffing van het jongenspensionaat slaagt de parochie erin dit orgel voor een prix d’ami te verwerven waarna het kan worden opgebouwd. Tijdens de kerkdienst op zondag 11 september 2005 wordt het instrument feestelijk in gebruik genomen.

 

Ten behoeve van de inrichting van de doopruimte alsmede voor het opbouwen van de koorplaats zijn in het middenschip van de kerk achteraan een viertal banken weggehaald. Met deze veranderingen is het aantal zitplaatsen teruggebracht tot een reëler aantal dat meer overeenkomt met de behoefte van de tijd waarin het getal van kerkgangers sterk is verminderd.

 

Een niet onbelangrijke verbetering zijn de wijzigingen bij de toegang van de kerk: het weghalen van onnodige drempels en laten vervallen van – overbodige – tussendeuren. Het verhoogt ook de toegankelijkheid voor rolstoelgebruikers en voor mensen die zich bedienen van een rollator.

 

Wanneer de herstelwerkzaamheden aan de buitenzijde van de kerk zo ver gevorderd zijn dat lekkages tot het verleden behoren, kan het schilderwerk aan de binnenzijde worden aangepakt. Om te beginnen worden de vele lelijke plekken als gevolg van lekkages en de evenzo talrijke scheuren hersteld. Dan volgt het schilderen in een enerzijds frisse, maar anderzijds warme kleurstelling en in harmonie met het meubilair in het priesterkoor. Het resultaat is heel verrassend.

 

Beelden

 

In het interieur wordt het schip van de kerk overspannen door grote kruisgewelven. De scheibogen die daartussen zijn geplaatst lopen als pilasters door over het bovenste gedeelte van de wand. Zij komen uit op peilers waartegen heiligenbeelden zijn geplaatst. Na verwerving van een drietal heiligenbeelden (H. Franciscus, H. Vincentius en H. Elisabeth) uit de St. Martinuskerk in St.-Oedenrode zijn de tien peilers alle van een beeld voorzien.

Na het voltooien van het binnenschilderwerk krijgen twee beelden (H. Hart van Jezus en H. Hart van Maria) een plaats in het priesterkoor en wordt de parochiepatroon (H. Antonius Abt) gezet op een vrijgekomen sokkel in de rechterzijkapel.

Schenkingen van een drietal beelden – in stijl voortreffelijk passend bij die welke aanwezig zijn – completeren het gezelschap (H. Eloy, H. Jacobus en H. Catharina van Alexandrië) en daarmee hebben alle peilers weer een beeld.

 

Kruisweg

 

Gelijktijdig met het de laatste hand leggen aan het restaureren van de kerk is op de muren in de zijbeuken een andere kruisweg verschenen. Het betreft een veertiental staties die alle gemaakt zijn in de vorm van opalinewerk. Opaline is ondoorschijnend, wit, getint of zilver dan wel goudglanzend glas, dat – op dezelfde wijze behandeld als gebrandschilderd glas – als wandversiering gebruikt wordt. Men kleeft daartoe de uitgesneden scherven op een paneel zonder loodverbinding, nadat de tekening er met grisaille is ingebrand. In Nederland is deze kunstvorm onder andere toegepast door de bekende glazeniers Joep Nicolas en Max Weiss.

 

Deze staties zijn van de hand van Max Weiss en in het midden van de vorige eeuw vervaardigd voor het zustersklooster in het centrum van Nuenen. Na de opheffing van dit klooster in 1975 hebben de staties een plaats gekregen in de kerk van St. Andries, eveneens in Nuenen. Op 1 januari 2004 is ook van deze kerk afscheid genomen. Buitengewoon plezierig dat het bestuur van de parochie Nuenen deze fraaie en waardevolle kunstwerken van Max Weiss in bruikleen heeft gegeven aan de parochie St. Antonius Abt. Ze sluiten wonderwel aan bij de eveneens fraaie gebrandschilderde ramen in het priesterkoor, werk – ongeveer uit dezelfde tijd – van de bekende glazenier Pieter Wiegersma.

 

Mariakapel

 

De voormalige doopkapel achter in de kerk heeft bij de laatste restauratie een nieuwe bestemming gekregen. Ze is nu ingericht als Mariakapel. Het fraaie houten Mariabeeld dat aanvankelijk voor in de kerk – in de loop van de jaren op verschillende plekken – heeft gestaan, heeft hier nu onderdak gevonden. Velen weten hier de weg naar haar te vinden.

 

Fred van Lieshout

 

 

 

 

150 jaar St. Antonius Abt

 

Zo’n jubileum is een mijlpaal die uitnodigt tot terugblikken en vooruitkijken. En evenzeer als het goed is om af en toe in je persoonlijk leven de balans op te maken zo is dat ook goed voor een parochiegemeenschap. Daarbij gaat het in de 150 jaar dat de parochie St. Antonius Abt bestaat niet alleen om het lief en leed dat door de kerkdeuren is in en uit gegaan. Het gaat er vooral om hoe in al die jaren generaties Achtenaren met elkaar de boodschap van Jezus handen en voeten hebben willen geven. En dat juist is een felicitatie meer dan waard. Een parochie staat of valt immers met mensen die zich willen inzetten voor wat Jezus Gods koninkrijk noemde. Het gaat om de rijkdom van het leven die we elkaar mogen aanreiken, gekleurd door de grote en kleine mensen die we zijn. Een parochie is daarmee een boeiend gebeuren waaraan niets menselijks vreemd is, maar waar mensen soms ook boven zichzelf kunnen uitgroeien. Het meeste daarvan verdwijnt in de annalen, maar bij zo’n jubileum mogen flarden daarvan oplichten in de feestelijke viering.

 

Begonnen als parochie in een kleine gesloten boeren dorpsgemeenschap waar iedereen elkaar kende en voor een deel ook op elkaar was aangewezen, maakt St. Antonius Abt nu deel uit van een nieuwbouwwijk met grote uitvalswegen, aan de rand veel industrie en met een bevolking die nauwelijks nog roots heeft in het oude Acht. Dorp en parochie vallen al geruime tijd niet meer samen. Daarmee kan de geschiedenis van 150 jaar St. Antonius Abt – ook al is de ontwikkeling naar een moderne stadswijk nog vrij recent – model staan voor wat zich ook elders heeft voorgedaan. Dorpsbewoners worden wereldburgers. Jeugd trekt weg, nieuwe mensen vinden er een huis. En dan komen woorden als individualisering, vergrijzing en vervreemding naar boven. De maatschappelijke betekenis van de parochie wordt kleiner ook al staat de mooi gerestaureerde kerk prominent aan het hoofd van het dorpsplein.

 

Elke generatie opnieuw staat echter voor de opdracht om de vragen die het leven stelt te beantwoorden. Ik denk dat anno 2009 de vragen die gesteld worden aan de geloofsgemeenschap van St. Antonius Abt niet zoveel verschillen van de vragen die aan vorige generaties zijn gesteld, maar de omstandigheden hebben zich sterk gewijzigd. En dat zal in de nabije toekomst natuurlijk gevolgen hebben voor de parochie als organisatie. Gods koninkrijk laat zich echter niet meten in cijfers of structuren maar in spiritualiteit en zorg voor elkaar. Die hebben een hechte basis in St. Antonius Abt en die vormen al 150 jaar lang de grondslag van de geloofsgemeenschap.

 

Ik wens de parochie daarom van harte proficiat met dit jubileum.

 

Frans Verhoeven, deken van Eindhoven

 

 

 

Zondag 27 september:

de parochie viert feest

De dag begint met een feestelijke eucharistieviering in onze parochiekerk. Hoofdcelebrant bij deze viering is de bisschop van ‘s-Hertogenbosch, Mgr. A. Hurkmans.

Het is plezierig te weten dat onze bisschop, op de uitnodiging bij gelegenheid van het jubileum voor te gaan in de liturgieviering, spontaan liet horen heel graag naar Acht te komen.

De cantorij St. Antonius Abt – aangevuld met enkele gastzangers van het Kempenkoor – zingt als vaste gezangen de feestelijke mis ‘De Geest des Heren’ voor gemengd koor, orgel en twee trompetten van Lourens Stuifbergen. Medewerking verleent ook het gemengd koor van de Verrijzeniskerk. Uiteraard is er de voor onze kerk zo vertrouwde samenzang. Een extra feestelijke afsluiting vormt het ‘Groot halleluja’ van Jan Vermulst.

Aansluitend op de viering gaan we naar de feesttent op ons dorpsplein waar we elkaar ontmoeten met als veelzeggende leidraad ‘Thuiskomen op Acht’.

Allereerst wordt daar met broodjes en koffie of thee en fris voor de kinderen de inwendige mens wat versterkt. Verder zijn daar allerlei optredens van veelal Achtse groepen zoals de Drumfanfare Acht, de Achtse Revue, de koorgroep ‘Cascade’. Zeker de moeite waard zijn de vele historische beelden van Acht die daar getoond gaan worden.

Vanaf half twee is het mogelijk om naast verwijlen in de feesttent – een drankje en hapje ontbreken er niet – tevens de kerk te bezoeken voor een interessante tentoonstelling van diverse voorwerpen die in de katholieke kerk gebruikt werden en gebruikt worden. Er zijn daar ondermeer een quiz voor jong en oud, een speurtocht voor kinderen, muziek en een foto expositie. Bijzondere aandacht verdienen de kruiswegstaties van Max Weiss en de beelden tegen de pilasters in het schip van de kerk; hierover zijn een tweetal boekjes beschikbaar. Eveneens de moeite waard zijn een stand van basisschool St. Antonius Abt – hoe gaat de basisschool om met levensbeschouwing – en de doorlopende video: ‘Wat betekent katholiek zijn in deze tijd?’ Hierbij komen een aantal mensen van heel verschillende leeftijden en verschillende achtergronden aan het woord.

Gestreefd is naar een invulling van het programma met voor elk wat wils!

 

Geef een reactie