Geschiedenis van Acht

 (bron wikipedia)

Etymologie: het ontstaan van de naam Acht

Op grond van het feit dat er sprake is van “watre” als een van de ‘begeerlijkheden’ in het Achtse, zou de naam Acht daarvan afgeleid kunnen zijn. Daarbij moeten we denken aan achwa, of aqua. Er liepen vroeger inderdaad enige beken op de verder droge heide.

Een andere verklaring is dat de naam Acht is afgeleid van “achte”, dat rechtsgebied betekent.

Vroege bewoning

Op het grondgebied van Acht zijn tal van archeologische vondsten gedaan, die wijzen op vroege bewoning. Tijdens de ontginningen in 1928 werd er een urnenveld aangetroffen op de plaats waar de Ekkersrijt de Oirschotsedijk kruist. Later zijn er nog andere urnenvelden en grafheuvels ontdekt. Ook bestaan er mesolithische en neolithische vindplaatsen. Daarnaast werd in 1992 een vindplaats uit de Romeinse tijd ontdekt.

Gemeenterechten

Acht werd voor het eerst vermeld in juli 1303, toen hertog Jan II van Brabant gemeenterechten verleende:

Jan II hertog van Brabant verkoopt aan de lieden van Strijp gemene gronden, genoemd Achtermere binnen nader omschreven grenzen, onder bedinging van een voorlijf en een jaarlijkse erfcijns van 40 schellingen.

Anno Domini millesirno trecentesimo tertio.

Dit betrof de grond in de omgeving van Welpscoet, bij de huidige Oirschotsedijk en de Wielewaal. Het was zeer vruchtbare grond met meertjes, beken en grasland. Natuurlijk was de nederzetting ouder dan deze schriftelijke vermelding.

Uiteindelijk was er sprake van twee nederzettingen: Au Acht (Oud Acht), het huidige kerkdorp, en Nij Acht (Nieuw Acht), ten westen daarvan, waar de ontginningen waren.

De heer van Woensel reserveerde in 1307 al het vrije gebruik van de beken en weiden die deel uitmaakten van het oorspronkelijke bezit van de onderdanen, die het eerder vrije eigendom tot het zijne had gemaakt. Hij spreekt daar van het “bos” dat men Achte noemt. Het bos strekte zich uit van de Grote Beek tot een strook waar nu het bedrijventerrein Ekkersrijt ligt. Naar het westen toe zal het gebied van Tegenbosch, de Hurk en Mispelhoef bij het bos hebben gehoord.

De kerk

Hoewel Acht sinds de Middeleeuwen tot de parochie van Woensel behoorde, was er aan het einde van de 16e eeuw toch een kapel die vermoedelijk aan Sint-Antonius abt was gewijd. Na 1648 werd deze kapel gesloten en werd die onder meer als tiendschuur en, in de 19e eeuw, als woonhuis gebruikt. In Acht heeft vanaf 1715 ook een schuurkerk gestaan.

De huidige kerk werd gebouwd in 1886 en is eveneens aan Sint-Antonius abt gewijd. De kerk werd uitgebreid in 1928 en 1951.

In de tweede helft van de twintigste eeuw rukte de stad Eindhoven op, met woonwijken en snelwegen. Aan de westzijde van Acht nam de bedrijvigheid toe en groeide vliegveld Welschap uit tot Eindhoven Airport.

Bezienswaardigheden in Acht

  • De Mispelhoeve. Deze boerderij ligt aan de Oirschotsedijk. In de zijgevel is het jaartal 1774 te lezen. Het gebouw is vermoedelijk ouder, want de naam ‘Mispelhoeve’ werd al vermeld in 1729, terwijl er op dezelfde plaats in 1590 al een boerderij moet hebben gestaan. Zeker vanaf 1774 is de boerderij ook een café geweest. Na de aanleg van de Oirschotsedijk werd het een herberg, waar de voerlui zich verzamelden om gezamenlijk de gevaarlijke heide naar Oirschot over te steken.

De boerderij is gerestaureerd in 1937 en 1954. Het is nog steeds in gebruik als café en herberg. De Mispelhoeve is een rijksmonument.

 

  • Plein met dorpspomp. Deze pomp is geplaatst naar aanleiding van het 700-jarig jubileum van de verstrekking van gemeenterechten, in 2003.

 

  • BeltmolenAnnemie” aan de Boschdijk. De molen is een ‘bovenkruier die in 1889 gebouwd werd als korenmolen. In 1957 is ze geschikt gemaakt voor bewoning. Het mechanisme werd toen gedeeltelijk ontmanteld. Vanaf 2005 kan de molen weer draaien.

Geef een reactie